Monstrancja to naczynie liturgiczne o wielkim znaczeniu – w niej właśnie hostia konsekrowana noszona jest w procesji oraz umieszczana jest na ołtarzu podczas adoracji. Służy także do udzielania błogosławieństwa Najświętszym Sakramentem. Z tego powodu powinna być ona odpowiednio okazała, widoczna dla wiernych oraz przyczyniać się do uświetnienia liturgii swoimi wysokimi walorami estetycznymi.

Budowa monstrancji

Najważniejszym elementem monstrancji jest repozytorium z szybką, w którym w melchizedeku umieszcza się dużą hostię, widoczną dla zgromadzonych. Oprawa repozytorium nosi nazwę glorii – jest ona najbardziej dekoracyjnym elementem monstrancji. Całość wspiera się na trzonie z nodusem czyli charakterystycznym zgrubieniem i stabilnej podstawie.

Ponieważ monstrancje rozpowszechniły się już w XIII wieku, współcześni twórcy chętnie inspirują się wzorami z epok, w których sztuka sakralna przeżywała swój najwyższy rozkwit – gotyckimi czy barokowymi, choć nie brak także bardziej współczesnych form. Obecnie najbardziej rozpowszechnione są monstrancje o kształcie solarycznym – hostia znajduje się w glorii przypominającej tarczę słoneczną, otoczona promieniami. Dużym zainteresowaniem cieszą się również te neogotyckie, przypominające kształtem miniaturową katedrę z wysmukłymi wieżyczkami i wieloma pracowicie wycyzelowanymi detalami, kojarzącymi się z architekturą późnego średniowiecza oraz barokowe, bardzo bogato udekorowane motywami o „kapryśnej”, falistej linii.

Nowoczesne monstrancje charakteryzują się mniejszą ilością ozdobnych szczegółów, natomiast zaskakują wyrafinowanym, minimalistycznym wzornictwem i niebanalnymi rozwiązaniami artystycznymi. Ich ogólna prostota pozwala wyeksponować jeden detal, który nadaje całości niezwykły, oryginalny charakter. Jeżeli pojawiają się na nich zdobienia, mają one delikatny, subtelny charakter.

Zdobienia i materiały z których wykonywane są monstrancje

Wśród ornamentów, którymi ozdobione są monstrancje, znajdują się klasyczne wzory geometryczne i roślinne, symbole Chrystusa, stylizowane krzyże i korony, rozety, kłosy, postaci Ewangelistów i aniołów, złożone w geście modlitewnym ręce itp. Współczesne monstrancje czasem zaprojektowane są z wykorzystaniem asymetrii jako zasady kompozycyjnej.

Tradycyjnie, monstrancje które powstały w Pracowni Brązowniczej Sacrum zostały wykonane ze szlachetnych metali, złocone i srebrzone, ozdobione najróżniejszymi technikami złotniczymi oraz kryształami i kolorowymi, dekoracyjnymi kamieniami, nierzadko szlachetnymi czy półszlachetnymi. Zaleca się, aby części mające bezpośrednią styczność z Najświętszym Sakramentem były złote lub złocone. W każdym przypadku są one trwałe i solidnie wykończone, tak aby przez wiele lat służyć kolejnym pokoleniom wiernych.